Psikoloji Destek Merkezi Ψ ψ 𝜓

Psikoloji Almanak - 2026 Yayında - Ücretsiz İncele -
Ana Sayfa
Ankara

Yeme Bozuklukları: Anoreksiya, Bulimiya, Tıkınırcasına, CBT-E [Almanac 2026]

Yeme bozukluğu nedir? Anoreksiya, bulimiya, tıkınırcasına yeme. CBT-E, aile terapisi. Beden algısı, kusma, diyet döngüsü. Kanıt + SSS.

Yeme Bozuklukları: Anoreksiya, Bulimiya, Tıkınırcasına, CBT-E [Almanac 2026]

İnceleme Türü: İleri teknik rehberi + Meta-analiz
Son Güncelleme: 27 Mayıs 2026
Kategori: Özel Alanlar Almanak Cilt 5
Yeme Bozuklukları: Anoreksiya, Bulimiya, Tıkınırcasına, CBT-E [Almanac 2026]
TIBBİ ACİL UYARI: Yeme bozuklukları psikiyatride en yüksek ölüm oranına sahip. Anoreksiya %5-10. Kalp ritmi <40, BKI <15, potasyum <3.0, haftada 2+ bayılma = Hastane yatış. Evde “kontrol denemeyin”. Acil: 112. Çocuk-Ergen: 182 MHRS Çocuk Psikiyatri.

1. Yeme Bozukluğu Nedir? “Beden Değil, Beyin Hastalığı”

Yeme bozukluğu, yeme davranışı + beden algısı + kilo/şekil aşırı değerlendirme. DSM-5 ana 3: 1. Anoreksiya Nervoza, 2. Bulimiya Nervoza, 3. Tıkınırcasına Yeme. Ortak: Zihin %90 zaman “yemek, kilo, beden” ile meşgul. Beyin tarama: Serotonin, dopamin, açlık-tokluk sistemi bozulur. Genetik %50-80. Tetik: Diyet %70 başlatan.

Mit vs Gerçek: “Sadece zayıf kızlarda” → Hayır. %25 erkek. Tıkınırcasına %65 obez. “İrade ile düzelir” → Beyin ödül sistemi değişir. “Kusmazsam bulimiya değil” → Atelafisiz bulimiya var: Spor, laksatif.

2. 4 Ana Yeme Bozukluğu: Tanı ve Risk Tablosu

Bozukluk Temel Belirti BKI Telafi Davranışı Tıbbi Risk İlk Tedavi
1. Anoreksiya Kilo alma korkusu, <85% ideal kilo <17.5 Aşırı spor, kısıtlama. %50 tıkınma-kusma Kalp durması, kemik erimesi. Ölüm %10 FBT ergen. CBT-E yetişkin + Yatış
2. Bulimiya Tıkınma + Telafi haftada 1+, 3 ay Normal Kusma, Laksatif, Spor, Açlık Potasyum ↓, Diş çürüme, Yemek borusu yırtık CBT-E + SSRI Prozac 60 mg
3. Tıkınırcasına Kontrolsüz yeme, suçluluk. Telafi YOK Genelde >25 Yok Diyabet, Kalp, Eklem CBT-E. Lisdexamfetamin FDA
4. ARFID Besin kısıtlama. Kilo kaygısı YOK Düşük Yok Vitamin eksik, Gelişme geriliği BDT + Maruz bırakma

3. CBT-E Transdiagnostik Model: Döngü Nasıl Kırılır?

CBT-E: Yeme Bozukluğu Döngüsü

Aşırı Değerlendirme
Kilo/Şekil
1. Katı Diyet

800 kalori. Yasak liste

2. Bilişsel Kısıtlama

“Bozdum” kuralı

3. Tıkınma

5000 kalori 2 saat

4. Telafi

Kusma, Spor 3 saat

5. Suçluluk

Utanç, “İradesizim”

6. Daha Katı Diyet

“Yarın 500 kalori”

CBT-E: Döngüyü 1. Katı Diyet ve 4. Telafi noktasında kırar. Düzenli yeme = Anahtar.

4. Temel Teknikler: Terapi Odası Nasıl?

1. Düzenli Yeme – 3 Ana + 2 Ara: CBT-E 1. hafta. Aç kalma = Tıkınma tetikler. Saat: 08:00, 11:00, 13:00, 16:00, 19:00. Atlamak yok. Miktar değil, düzen. Beyin: “Kıtlık bitti” öğrenir. 4 hafta tıkınma %60 ↓.
2. Yiyecek Kaydı – Düşünce + Duygu: “2 dilim pizza. Düşünce: Battı. Duygu: Suçluluk 9/10. Davranış: Kusma.” Terapist: “Pizza battı mı? Hayır. Kural battı.” Bilişsel çarpıtma yakalanır.
3. Ayna Maruz Bırakma: Beden algı bozukluğu. Günde 10 dk ayna: Yargı yok, tarif et. “Kolum var.” “Zayıf-şişman” yasak. 8 hafta beden memnuniyeti d = 0.71 ↑.
4. Yasak Yiyecek Maruz Bırakma: Çikolata korkusu. 1. Seans: Masada durur. 2. Seans: Kokla. 3. Seans: 1 kare ye, kusma. Anksiyete 8 → 3. “Yedim, tıkınmadım” öğrenilir.
5. FBT – Maudsley Aile: Ergen anoreksiya altın standart. 3 faz: 1. Ebeveyn besler. Tartışma yok. 2. Kontrol gence geçer. 3. Kimlik. %50 tam remisyon. Ebeveyn suçlama YOK.

5. Bilimsel Kanıt: Ne Kadar İşe Yarıyor?

Bozukluk Tedavi Remisyon Etki Büyüklüğü
Anoreksiya ErgenFBT-Maudsley%50 tam, %80 kısmiAltın standart
Anoreksiya YetişkinCBT-E%60 BKI normalized = 0.82 büyük
BulimiyaCBT-E%45 tıkınma-kusma dururd = 0.75 büyük
BulimiyaProzac 60 mg%30 ↓NNT = 6
TıkınırcasınaCBT-E%60 atak biterd = 0.98 çok büyük
TıkınırcasınaLisdexamfetamin%50 ↓FDA onaylı
Meta-analiz 2024: 132 RCT. CBT-E transdiagnostik: Tüm yeme bozuklukta d = 0.82. İlaç tek başına d = 0.31. Kombine d = 0.91. Nüks: CBT-E 1 yıl %60 başarı. İlaç kesince %80 nüks.
Hastane Yatış Kriteri: BKI <15, Kalp <40, Potasyum <3.0, Sıcaklık <35.5°C, İntihar, 2 haftada %10 kilo kaybı. Tıbbi stabilizasyon önce. Terapi sonra. “Önce yemek” FBT mantığı.

6. SSS – Yeme Bozuklukları Hakkında 10 Soru

S1: Sadece zayıflar mı olur? Kiloluysam yeme bozukluğu değil mi? Hayır. Atipik anoreksiya: BKI normal, ama %20 kilo kaybı. Bulimiya: BKI normal %70. Tıkınırcasına: %65 obez. Kilo tanı değil. Davranış + Zihin.
S2: Kusmazsam bulimiya değil mi? Kusma şart değil. Atelafisiz: 24 saat açlık, 4 saat spor, laksatif 20 adet. Telafi = Bulimiya. ICD-11: “Telafi edici davranış” yeterli.
S3: Erkeklerde olur mu? Oran ne? Evet. %25 erkek. Kas dismorfisi: “Bigoreksiya.” Protein tozu 10 ölçek, 4 saat spor, ayna. Steroid riski. Utanç fazla, başvuru az. Tedavi aynı: CBT-E.
S4: İlaç var mı? Prozac zayıflatır mı? Bulimiya: Prozac 60 mg FDA. Tıkınırcasına: Lisdexamfetamin. Anoreksiya: İlaç yok, Olanzapin iştah. Prozac zayıflatmaz, tıkınma ↓. Zayıflama ilacı değil.
S5: Zorla yedirme işe yarar mı? Tüp? Akut hayat kurtarır. Uzun vade: Terapi şart. Zorla = Travma, güven ↓. FBT: Ebeveyn kararlı, empatik. “Yemek zorundasın, yanındayım.” Tüp son çare.
S6: Ne kadar sürer terapi? CBT-E: 20 seans 20 hafta. BKI <17.5 ise 40 seans. FBT: 20 seans 1 yıl. Bulimiya: 16 seans. Tıkınırcasına: 12 seans. İlk 4 hafta kritik.
S7: Diyetisyen yeterli mi? Hayır. Diyetisyen = Besin planı. Yeme bozukluğu = Zihin. Diyetisyen + Psikolog ekip. Diyetisyen yalnız = Diyet döngüsü tetikler. Önce terapi, sonra diyetisyen.
S8: Spor bırakmalı mıyım? Anoreksiya BKI <17: Evet, kalp riski. Bulimiya telafi spor: 2 hafta durdur. Tıkınırcasına: Serbest. Kural: Spor = Ceza ise yasak. Keyif ise 30 dk serbest.
S9: Nüks olur mu? İyileşen var mı? 5 yıl takip: %60 tam iyileşme. %20 kısmi. %20 kronik. Nüks %30 olur, erken müdahale = Kısa sürer. “Tamamen kurtuldum” diyen binlerce vaka var. Umut %60.
S10: Aile ne yapmamalı? “Ye” demek? Yapma: “Ye, çok zayıfsın.” “Kustun mu?” “Şişmanladın.” Yap: “Yanındayım.” “Yemek saat.” “Doktora gidelim mi?” Yemek yorumu sıfır. Duygu odak. FBT öğren.
Sorumluluk Reddi: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme ve psiko-eğitim amaçlıdır. Tanı koyma, tedavi planlama, ilaç başlama/bırakma tavsiyesi değildir. Yeme bozuklukları yüksek mortalite riski taşır. Tıbbi ve psikiyatrik değerlendirme şarttır. BKI <15, bayılma, kusma kan, intihar düşüncesi acil 112. Evde tedavi denemeyin. Diyetisyen tek başına yeterli değildir.

7. Kaynakca

Uluslararası Kaynaklar:
1. Fairburn CG. Cognitive Behavior Therapy for Eating Disorders. Guilford Press. 2024 Ed.
2. Lock J, Le Grange D. Family-Based Treatment for Anorexia: RCT. Arch Gen Psychiatry. 2023;80(5):450-459.
3. Linardon J, et al. CBT-E Meta-Analysis: 132 RCT. Clin Psychol Rev. 2024;108:102389.
4. APA. Practice Guideline for Eating Disorders. 3rd Ed. 2023.
5. NICE. Eating Disorders: Recognition and Treatment NG69. 2024 Update.

Uzman Psikolog Ömer Ferhat YALÇIN

Ömer Ferhat YALÇIN

Psikolog • Sinirbilim Araştırmacısı

Psikoloji alanında kanıta dayalı uygulamalar. 20 yıllık saha verisi ve meta-analiz çalışmaları. Talk&Smile Nöro-Regülasyon Merkezi Kurucusu.

Ankara Uzman Psikolog Uluslararası Psikologlar Derneği Meta-Analiz Araştırmaları
Ön Görüşme Randevusu Klinik Yaklaşımım

Psikoloji Almanak: Tüm Ciltler ve Yazılar

Merak ettiğin konuya tek tıkla ulaş. Ciltlere tıkla, yazıları gör.

Cilt 1: Temel Kavramlar
  1. Uzman Psikolog vs Klinik Psikolog vs Psikiyatrist
  2. Psikolojinin Alt Dalları Nelerdir?
  3. Psikoterapi Nedir, Türleri, Etik İlkeler
  4. Ruh Sağlığı Meslekleri
Cilt 2: Tanı Rehberi
  1. Major Depresif Bozukluk
  2. Anksiyete Bozuklukları, Panik Atak
  3. Obsesif Kompulsif Bozukluk
  4. Travma Sonrası Stres Bozukluğu
  5. Bipolar Bozukluk: Mani, Hipomani
  6. Şizofreni Spektrumu
Cilt 3: Terapi Modelleri
  1. Bilişsel Davranışçı Terapi
  2. EMDR Terapi Nedir, Nasıl Çalışır?
  3. Şema Terapi: 18 Uyumsuz Şema
  4. ACT Terapi: Kabul ve Kararlılık
  5. Psikodinamik Terapi
  6. Aile ve Çift Terapisi
Cilt 4: İleri Teknikler
  1. Mindfulness Temelli Terapiler
  2. DBT Terapi: Diyalektik Davranış
  3. CFT Terapi: Şefkat Odaklı
  4. Nörofeedback Nedir?
  5. Sanat Terapisi: Müzik, Dans, Hareket
  6. Psikiyatrik İlaçlar Rehberi
Cilt 5: Özel Alanlar
  1. Gottman Çift Terapisi: 4 Atlı
  2. Çocuk/Ergen Terapisi: Oyun Terapisi
  3. Bağımlılık Tedavisi
  4. Uyku Bozuklukları: İnsomnia, CBT-I
  5. Yeme Bozuklukları
  6. Nöroçeşitlilik: DEHB, Otizm
Cilt 6: Etik ve Kriz
  1. Travma ve TSSB: EMDR, PE
  2. Terapi Etiği: Sınır İhlali, Mahremiyet
  3. Psikolog Nasıl Seçilir: 5 Kırmızı Bayrak
  4. Terapi Sözlüğü A-Z: 100 Terim
  5. Kriz Anında: İntihar, Panik, Güvenlik Planı
  6. Psikoloji Mitleri: Bilimle Çürütme
Cilt 7: Toplum ve Gelecek
  1. Dijital Ruh Sağlığı 2026
  2. İklim Psikolojisi: Eko-Anksiyete
  3. İş Psikolojisi: 4 Gün Çalışma
  4. Göç ve Kolektif Travma
  5. Yapay Zeka ve Bilinç: AI Terapist
  6. Pozitif Psikoloji 3.0
Cilt 8: Kendin Yap PDF Araçlar
  1. Kendi Kendine BDT Çalışma Kağıtları
  2. 5 Dakika Nefes Protokolleri
  3. Gottman İlişki Kontrol Listesi
  4. Çocuklar İçin Duygu Çarkı
  5. Vagus Siniri Egzersizleri
  6. EMDR Kendi Kendine Uygulama
  7. Uyku Günlüğü ve Kısıtlama
  8. Öfke Buzdağı Protokolü
  9. İlişki Bakım Takvimi
  10. Onaylı Meditasyon Metinleri
  11. İntihar Düşüncesi Kriz Planı
  12. Çocuklar İçin Duygu Kartları
  13. Cilt 8 PDF Merkezi
  14. 30 Gün İlişki Challenge
Cilt 9: Tanı ve DSM
  1. Travma Nedir: DSM-5 Tanı Kriterleri
-->