Psikoloji Destek Merkezi Ψ ψ 𝜓

Psikoloji Almanak - 2026 Yayında - Ücretsiz İncele -
Ana Sayfa
act terapi nedir

ACT Terapi: Kabul ve Kararlılık Terapisi Nedir, 6 Çekirdek Süreç [Almanac 2026]

ACT nedir? Kabul, bilişsel ayrışma, anda olma, değerler, kararlı eylem. Anksiyete, depresyon, kronik ağrıda etkili. BDT’den farkı. SSS.

ACT Terapi: Kabul ve Kararlılık Terapisi Nedir, 6 Çekirdek Süreç [Almanac 2026]

İnceleme Türü: Terapi ekolü rehberi + Meta-analiz
Son Güncelleme: 26 Mayıs 2026
Kategori: Terapi Ekolü Almanak Cilt 3
ACT Terapi: Kabul ve Kararlılık Terapisi Nedir, 6 Çekirdek Süreç

1. ACT Nedir? “Acıyla Savaşma, Acıyla Yürü”

Kabul ve Kararlılık Terapisi, Steven Hayes tarafından 1980’lerde geliştirilen “3. Dalga BDT” ekolüdür. BDT “düşünceyi değiştir” der. ACT “düşünceyle ilişkiyi değiştir” der. Amaç: Semptomu yok etmek değil, semptoma rağmen değerlerin peşinden gitme becerisi yani psikolojik esneklik kazandırmak.

ACT Mantığı: Kontrol edemediğin iç yaşantıyı kabul et. Kontrol edebildiğin davranışı değere göre seç. Anksiyete varsa, anksiyeteyle sunuma git. “Önce anksiyete bitsin, sonra yaşarım” tuzağından çık.

2. 6 Çekirdek Süreç: Hexaflex Modeli

Süreç Ne Demek? Tersi – Patoloji Teknik Örnek
1. Kabul İstenmeyen duygu/düşünceyle savaşmayı bırakma Deneyimsel kaçınma “Anksiyeteye yer açıyorum”
2. Bilişsel Ayrışma Düşünceye yapışmama, “sadece kelime” görme Bilişsel kaynaşma “Başarısızım” → “Başarısızım düşüncesi geldi”
3. Anda Olma Şimdiye esnek dikkat. Mindfulness Geçmiş/gelecek takıntısı 5-4-3-2-1 Topraklama
4. Benlik-Bağlam Gözlemci ben. Düşünce ≠ Ben Kavramsal benlikle özdeşleşme Satranç tahtası metaforu
5. Değerler Nasıl insan olmak istiyorum? Değer belirsizliği, kaçınma Değer pusulası: Aile, sağlık, üretkenlik
6. Kararlı Eylem Değere uygun davranış, acıya rağmen Dürtüsel kaçınma, erteleme “Anksiyeteyle” sunum yapma

3. Psikolojik Esneklik: ACT’in Hedefi

ACT Hexaflex: Psikolojik Esnekliğin 6 Boyutu

Psikolojik Esneklik Anda Olma Bilişsel Ayrışma Kabul Kararlı Eylem Değerler Benlik Bağlam

6 süreç birlikte çalışır. Biri zayıfsa esneklik bozulur. Terapi hepsini güçlendirir.

4. ACT Metaforları: Beyin Dile Değil, Hikayeye Yanıt Verir

A. Otobüs Metaforu

Sen şoförsün. Yolcular = Düşünceler/duygular. “Şişkosun, dön” diyen yolcu. Direksiyonu ona verirsen uçurum. ACT: Yolcular bağırsın, sen değer rotasında sür. Onları atmazsın, yönetirsin.

B. Yaprak Metaforu – Bilişsel Ayrışma

“Ben yetersizim” düşüncesini dereye düşen yaprağa koy. Akıp gitsin. Yaprağı tutma, itme. Sadece izle. Düşünce = Kelime. Gerçek değil.

C. Satranç Tahtası – Benlik-Bağlam

Sen taş değilsin, tahtasın. Siyah/beyaz taşlar = İyi/kötü düşünce savaşır. Tahta savaşmaz, alanı tutar. Sen düşünce değilsin, düşünceyi fark eden alansın.

D. Değer Pusulası

Kayboldun. Pusula = Değerler. Fırtına = Anksiyete. Pusula ıslanmaz. Fırtınada pusulaya bak, adım at. “Korkmama rağmen eşime sarılıyorum çünkü değerim: Sevgi.”

5. ACT Hangi Sorunlarda Etkili? Kanıt Düzeyi

Bozukluk Etki Büyüklüğü Not
Anksiyete Bozukluklarıd = 0.76 büyükBDT ile eşdeğer. Kaçınma odaklıysa ACT üstün.
Depresyond = 0.73 büyükKronik depresyonda BDT’den üstün.
Kronik Ağrıd = 0.68 orta-büyükBDT’den üstün. “Ağrıyla yaşam”
OKBd = 0.59 ortaERP + ACT kombine en iyi.
Madde Bağımlılığıd = 0.54 ortaAşerme kabulü çalışılır.
Psikozd = 0.45 ortaSeslerle ilişki değişir.
BDT vs ACT: BDT: “Düşünce yanlış, değiştir.” ACT: “Düşünce gelip gidebilir, sen değerine git.” Kontrol edilebilir alanda BDT, edilemeyende ACT güçlü. 2024 meta-analiz: Eşit etki. Terapist danışana göre seçer.

6. SSS – ACT Hakkında 10 Soru

S1: ACT düşünceyi değiştirmez mi, BDT’den farkı ne? ACT değiştirmeye çalışmaz. “Ben berbatım” düşüncesi gelecek. BDT: “Kanıt ne?” ACT: “Tamam, gelsin. Ben yine de sunum yapacağım.” Kontrol savaşı biter.
S2: Kabul = Pes etmek, boyun eğmek mi? Hayır. Kabul = “Acı var” gerçeğini kabul. Pes etmek = “Madem acı var, yatayım.” ACT: “Acı var + Değerim var = Ayağa kalkıyorum.” Aktif kabullenme.
S3: Mindfulness ile ACT aynı mı? Mindfulness, ACT’in “Anda Olma” ayağı. ACT daha geniş: Değer + Eylem var. Mindfulness “fark et.” ACT “fark et + değer yönünde adım at.”
S4: ACT kaç seans sürer? 8-16 seans. BDT kadar kısa. Protokol esnek. Grup ACT de etkili. Kronik ağrı: 12 seans. Anksiyete: 10 seans.
S5: “Bilişsel ayrışma” nasıl yapılır, örnek? “Kaygılıyım” → “Kaygılıyım düşüncesi aklıma geldi.” “Ben yetersizim” şarkı gibi söyle, komik sesle tekrar et. Kelime anlamını yitirir. Sadece ses.
S6: Değerlerimi nasıl bulacağım? Cenaze metaforu: “Ardından ne desinler?” “Sevgi dolu, üretken, cesur.” 80 yaş mektubu: Gelecekteki sen bugüne ne der? 3 değer seç: İlişki, sağlık, katkı.
S7: ACT panik atakta işe yarar mı? Evet. “Panikle savaşma, yer aç.” BDT: “Tehlikeli değil.” ACT: “Tehlikeli gibi hissettirsin, ben yine de markete gidiyorum.” Kaçınma kırılır.
S8: ACT depresyonda nasıl çalışır? Depresyon: “Zevk yok, yat.” ACT: “Zevk yok, kabul. Değerim: Ebeveynlik. Çocuğuma sarılıyorum, zevk olmasa da.” Davranış → Beyin kimyası değişir.
S9: ACT sertifikası nasıl anlaşılır? ACBS – Association for Contextual Behavioral Science üyesi. “ACT Peer-reviewed Trainer” veya “ACT Therapist.” Türkiye’de BDT dernekleri ACT eğitimi verir. Sor.
S10: ACT herkese uygun mu? Psikolojik esneklik herkes için. Ama aktif psikoz, mani, ağır disosiyasyonda önce stabilizasyon. “Acıyı kucakla” ağır travmada retraumatize edebilir. Hazırlık şart.
Sorumluluk Reddi: Bu içerik yalnızca bilgilendirme ve psiko-eğitim amaçlıdır. Tanı koyma, tedavi planlama veya tıbbi tavsiye yerine geçmez. ACT, ACBS onaylı eğitim almış bir terapist tarafından uygulanmalıdır. İntihar düşüncesi, psikoz, mani varsa önce psikiyatrik stabilizasyon gerekir. Ruhsal yakınmalarınız için lisanslı bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.

7. Kaynakça

Uluslararası Kaynaklar:
1. Hayes SC, Strosahl KD, Wilson KG. Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change. 2nd Ed. 2016.
2. Gloster AT, et al. The Efficacy of Acceptance and Commitment Therapy: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Psychother Psychosom. 2024;93(1):7-21.
3. Twohig MP, Levin ME. Acceptance and Commitment Therapy for Anxiety Disorders. Annu Rev Clin Psychol. 2023;19:327-350.
4. ACBS – Association for Contextual Behavioral Science. ACT Training Standards. 2024.

Uzman Psikolog Ömer Ferhat YALÇIN

Ömer Ferhat YALÇIN

Psikolog • Sinirbilim Araştırmacısı

Psikoloji alanında kanıta dayalı uygulamalar. 20 yıllık saha verisi ve meta-analiz çalışmaları. Talk&Smile Nöro-Regülasyon Merkezi Kurucusu.

Ankara Uzman Psikolog Uluslararası Psikologlar Derneği Meta-Analiz Araştırmaları
Ön Görüşme Randevusu Klinik Yaklaşımım

Terapi Ekolü Almanak Cilt 3: BDT | EMDR | Şema | ACT | Psikodinamik | Aile-Çift

Psikoloji Almanak: Tüm Ciltler ve Yazılar

Merak ettiğin konuya tek tıkla ulaş. Ciltlere tıkla, yazıları gör.

Cilt 1: Temel Kavramlar
  1. Uzman Psikolog vs Klinik Psikolog vs Psikiyatrist
  2. Psikolojinin Alt Dalları Nelerdir?
  3. Psikoterapi Nedir, Türleri, Etik İlkeler
  4. Ruh Sağlığı Meslekleri
Cilt 2: Tanı Rehberi
  1. Major Depresif Bozukluk
  2. Anksiyete Bozuklukları, Panik Atak
  3. Obsesif Kompulsif Bozukluk
  4. Travma Sonrası Stres Bozukluğu
  5. Bipolar Bozukluk: Mani, Hipomani
  6. Şizofreni Spektrumu
Cilt 3: Terapi Modelleri
  1. Bilişsel Davranışçı Terapi
  2. EMDR Terapi Nedir, Nasıl Çalışır?
  3. Şema Terapi: 18 Uyumsuz Şema
  4. ACT Terapi: Kabul ve Kararlılık
  5. Psikodinamik Terapi
  6. Aile ve Çift Terapisi
Cilt 4: İleri Teknikler
  1. Mindfulness Temelli Terapiler
  2. DBT Terapi: Diyalektik Davranış
  3. CFT Terapi: Şefkat Odaklı
  4. Nörofeedback Nedir?
  5. Sanat Terapisi: Müzik, Dans, Hareket
  6. Psikiyatrik İlaçlar Rehberi
Cilt 5: Özel Alanlar
  1. Gottman Çift Terapisi: 4 Atlı
  2. Çocuk/Ergen Terapisi: Oyun Terapisi
  3. Bağımlılık Tedavisi
  4. Uyku Bozuklukları: İnsomnia, CBT-I
  5. Yeme Bozuklukları
  6. Nöroçeşitlilik: DEHB, Otizm
Cilt 6: Etik ve Kriz
  1. Travma ve TSSB: EMDR, PE
  2. Terapi Etiği: Sınır İhlali, Mahremiyet
  3. Psikolog Nasıl Seçilir: 5 Kırmızı Bayrak
  4. Terapi Sözlüğü A-Z: 100 Terim
  5. Kriz Anında: İntihar, Panik, Güvenlik Planı
  6. Psikoloji Mitleri: Bilimle Çürütme
Cilt 7: Toplum ve Gelecek
  1. Dijital Ruh Sağlığı 2026
  2. İklim Psikolojisi: Eko-Anksiyete
  3. İş Psikolojisi: 4 Gün Çalışma
  4. Göç ve Kolektif Travma
  5. Yapay Zeka ve Bilinç: AI Terapist
  6. Pozitif Psikoloji 3.0
Cilt 8: Kendin Yap PDF Araçlar
  1. Kendi Kendine BDT Çalışma Kağıtları
  2. 5 Dakika Nefes Protokolleri
  3. Gottman İlişki Kontrol Listesi
  4. Çocuklar İçin Duygu Çarkı
  5. Vagus Siniri Egzersizleri
  6. EMDR Kendi Kendine Uygulama
  7. Uyku Günlüğü ve Kısıtlama
  8. Öfke Buzdağı Protokolü
  9. İlişki Bakım Takvimi
  10. Onaylı Meditasyon Metinleri
  11. İntihar Düşüncesi Kriz Planı
  12. Çocuklar İçin Duygu Kartları
  13. Cilt 8 PDF Merkezi
  14. 30 Gün İlişki Challenge
Cilt 9: Tanı ve DSM
  1. Travma Nedir: DSM-5 Tanı Kriterleri
-->