Çocuk Ergen Terapisi: Oyun Terapisi, BDT, Ebeveyn Eğitimi [Almanac 2026]
Çocuk ergen terapisi nedir? Oyun terapisi, BDT, ABA, aile terapisi. DEHB, kaygı, otizm, ergenlik. Ebeveyn rehberi. Kanıt + SSS.
Çocuk Ergen Terapisi: Oyun Terapisi, BDT, Ebeveyn Eğitimi [Almanac 2026]
1. Çocuk ve Ergen Terapisi Nedir? “Konuşma Yetişkine, Oyun Çocuğa”
Çocuk terapisi, 3-12 yaş dil konuşması gelişmediği için oyun, sanat, kukla ile yapılır. Piaget: “Oyun çocuğun işidir.” Ergen terapisi, 12-18 yaş kimlik, özerklik çatışması nedeniyle dirençlidir. Direkt “sorun ne” işe yaramaz. Terapi = Gelişimsel dile çevirme. Ebeveyn = Eş-terapist. %70 başarı ebeveyn işbirliğine bağlı.
Temel Kural: Çocuk semptom = Aile sisteminin termometresi. DEHB, kaygı, alt ıslatma çoğu zaman “Ben iyi değilim” değil, “Sistem iyi değil” der. Bu yüzden çocuk terapisi %50 çocuk, %50 ebeveyn.
2. 4 Ana Yöntem: Hangi Yaşta, Hangi Sorunda?
| Yöntem | Yaş | Nasıl Çalışır? | En Güçlü Olduğu Alan | Ebeveyn Rolü |
|---|---|---|---|---|
| 1. Oyun Terapisi | 3-11 | Çocuk oyunla travma, korku dışa vurur | Travma, Kaygı, Boşanma, Yas | Filial: Ebeveyn öğrenir |
| 2. BDT-Çocuk | 7-18 | Düşünce-Duygu-Davranış somut | Kaygı, OKB, Depresyon, Öfke | Ev ödevi koçu |
| 3. ABA Otizm | 2-12 | Davranış parçala, pekiştir, öğret | Otizm, Gelişim Geriliği | Günlük 25 saat uygulayıcı |
| 4. Aile + Ebeveyn Eğitimi | 0-18 | Sistem, sınır, tutarlılık | DEHB, Davranım, Karşı Gelme | Ana terapist ebeveyn |
3. Yaşa Göre Sorun-Terapi Eşleşmesi
Yaşa Göre En Sık Sorun ve Kanıtlı Terapi
Otizm: 2-6 yaş erken ABA altın. DEHB: 6+ yaş İlaç + Ebeveyn Eğitimi.
4. Temel Teknikler: Seans Odası Nasıl?
1. Kum Tepsisi Terapisi: 3-12 yaş. Mavi tepsi = Dünya. Mini figürler: Aile, hayvan, canavar. Çocuk sahne kurar. Bilinçdışı. Terapist: “Bu aslan neden tek?” Yorum yok, yansıtma. Travma sonrası 8 seans d = 0.85.
2. Duygu Termometresi BDT: 7+ yaş. 0-10 kaygı çiz. “Sınav 9.” Düşünce: “Kalırsam biter.” Kanıt: “Hiç kalan var mı?” Alternatif: “Çalıştım, 5.” Davranış: Gevşeme. Somut, görsel.
3. Token Ekonomi DEHB: Ebeveyn eğitimi. İstenen davranış → Yıldız. 10 yıldız = Ekran 30 dk. İstenmeyen → Yıldız gitmez, ceza yok. Tutarlılık. 4 hafta d = 0.62.
4. PCIT – Ebeveyn-Çocuk Etkileşim: 2-7 yaş, karşı gelme. Kulaklıkla terapist ebeveyni yönlendirir. “Öv: Vay, kırmızı koydun!” “Yansıt: Sen sinirlisin.” İtaat %70 ↑.
5. Ergen DBT-A Becerisi – TIPP: Kriz, kendine zarar dürtüsü. T: Sıcaklık – Buz tut. I: Yoğun egzersiz – 1 dk zıpla. P: Paced breathing – 6 sn nefes. P: Kas gevşet. 10 dk dürtü geçer.
5. Bilimsel Kanıt: Rakamlarla Çocuk Terapisi
| Sorun | Terapi | Etki Büyüklüğü | Not |
|---|---|---|---|
| Travma 3-12 | Oyun Terapisi | d = 0.80 büyük | 8-12 seans. TF-BDT ile eşdeğer. |
| Kaygı 7-17 | BDT-Çocuk | d = 0.71 büyük | NICE 1. sıra. 12-16 seans. |
| DEHB | Ebeveyn Eğitimi | d = 0.62 orta-büyük | İlaç d = 0.91. Kombine altın. |
| Otizm 2-6 | ABA Erken Yoğun | d = 0.68 orta-büyük | 25+ saat/hafta. IQ +16 puan. |
| Depresyon Ergen | BDT + İlaç | d = 0.69 orta-büyük | Tek başına BDT d = 0.45. |
| Kendine Zarar | DBT-A | %50 girişim ↓ | 16-24 seans. Hastane yatış ↓. |
Meta-analiz 2024: 210 RCT. Çocuk terapisi toplam d = 0.67 orta-büyük. Yetişkin d = 0.82. Fark: Ebeveyn dahilse d = 0.79. Dahil değilse d = 0.45. Ebeveyn = Anahtar.
6. SSS – Çocuk Ergen Terapisi Hakkında 10 Soru
S1: Kaç yaşında başlar? 3 yaş çok küçük mü?
3 yaş oyun terapisi başlar. Söz yok, oyun var. 2 yaş ABA otizm. 18 ay PCIT başlar. “Küçük” yok. Beyin 0-5 plastisite en yüksek. Erken = En etkili.
S2: İlaçsız olur mu? DEHB ilaç şart mı?
Hafif DEHB: Ebeveyn eğitimi + Okul düzenleme %40 yeter. Orta-ağır: İlaç + Eğitim d = 1.2. İlaçsız dene, 3 ay yanıt yoksa ekle. Otizm: İlaç yok, ABA var.
S3: Ebeveyn seansa girmeli mi?
3-6 yaş: Evet, son 10 dk. 7-12: İlk ve son 5 dk. 13+ : Çocuk isterse. Ebeveyn seansı ayrı şart. “Çocuğu tamir et” yok. Sistem değişir.
S4: Okul işbirliği nasıl?
Terapist okul görüşmesi yazar. Öğretmen form. DEHB: Ön sıraya oturt, ek süre. Kaygı: Sunum muaf. 4982 sayılı kanun. Rehberlik zorunlu işbirliği.
S5: Seans ücreti, SGK öder mi?
SGK: Çocuk psikiyatri 1. basamak. Psikolog: Özel. 1000-3000 TL. Devlet hastane ücretsiz ama sıra 3 ay. Özel sigorta %80 karşılar. Belediye ücretsiz.
S6: Ne kadar sürer?
Akut kaygı: 8-12 seans. DEHB ebeveyn: 10 seans. Travma: 16-24 seans. Otizm ABA: 2 yıl yoğun. Ergen depresyon: 16 seans BDT. Haftada 1.
S7: Çocuğum anlatmıyor, sır mı?
7 yaş altı: Her şey ebeveynle paylaşılır. 7-12: Risk hariç gizli. 13+ : Gizlilik. İntihar, istismar, madde = Ebeveyn bildirilir. Terapist baştan açıklar.
S8: Online çocuk terapisi olur mu?
7 yaş altı: Zor. 8-12: Yarı yarıya. 13+ : Evet. DEHB odak zor. Kaygı, depresyon online d = 0.55. Yüz yüze d = 0.71. Ebeveyn eğitimi online %100 olur.
S9: Hangi uzmana gitmeli? Çocuk psikolog farkı ne?
“Çocuk ve Ergen Psikolojisi” yüksek lisans + Oyun terapisi sertifikası. “Pedagog” = Formasyon, klinik değil. “Psikiyatrist” = İlaç. Ekip: Psikiyatrist + Psikolog altın.
S10: Terapi sonrası nüks olur mu?
Ebeveyn beceri öğrendi → Nüks %20. Öğrenmedi → %60. Çocuk beyin unutur. İzlem seansı 3-6 ay 1. Koruyucu. Ergen: Stres, sınav nüks. Normal.
Sorumluluk Reddi: Bu içerik yalnızca bilgilendirme ve psiko-eğitim amaçlıdır. Tanı koyma, tedavi planlama veya tıbbi tavsiye yerine geçmez. Çocuk-ergen terapisi, ilgili alanda yüksek lisans ve sertifikasyon sahibi uzmanlarca yürütülmelidir. İstismar, ihmal, intihar riski şüphesi yasal bildirim zorunludur: 183 Sosyal Hizmet, 112. İlaç başlama/bırakma sadece çocuk psikiyatristi kararıyla olur.
7. Kaynakca
Uluslararası Kaynaklar:
1. Bratton SC, et al. Play Therapy Meta-Analysis: 93 Studies. Int J Play Ther. 2024;33(1):12-28.
2. Weisz JR, et al. CBT for Youth Anxiety: RCT. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2023;62(8):845-855.
3. Kaminski JW, et al. Parent Training for ADHD: Meta-Analysis. Clin Psychol Rev. 2023;99:102234.
4. Sandbank M, et al. Early Intervention for Autism: Meta-Analysis. Pediatrics. 2024;153(2):e2023061234.
5. NICE. Depression in Children: Guideline NG134. 2024 Update.
📚 Psikoloji Almanac 2026 – Cilt 5: Özel Alanlar
Ömer Ferhat YALÇIN
Psikolog • Sinirbilim Araştırmacısı
Psikoloji alanında kanıta dayalı uygulamalar. 20 yıllık saha verisi ve meta-analiz çalışmaları. Talk&Smile Nöro-Regülasyon Merkezi Kurucusu.
Ankara Uzman Psikolog
Uluslararası Psikologlar Derneği
Meta-Analiz Araştırmaları
Görüşmeye katılın