Obsesif Kompulsif Bozukluk: Belirtiler, Takıntılar ve ERP ile Tedavisi [Almanac 2026]
Obsesif Kompulsif Bozukluk: Belirtiler, Takıntılar ve ERP ile Tedavisi [Almanac 2026]
1. OKB Nedir? Vesvese ile Aynı mı?
Obsesif Kompulsif Bozukluk, istenmeyen, tekrarlayıcı düşünceler olan obsesyonlar ve bu düşüncelerin yarattığı anksiyeteyi azaltmak için yapılan tekrarlayıcı davranışlar olan kompulsiyonlarla karakterize bir bozukluktur. Halk arasında “vesvese” veya “takıntı hastalığı” denir ama klinik OKB, günlük takıntılardan farklıdır: Zaman alır, işlevselliği bozar, kişi durduramaz.
2. Obsesyon vs Kompulsiyon: Döngü Nasıl Çalışır?
| Kavram | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Obsesyon | İstem dışı, tekrarlayıcı, rahatsız edici düşünce, dürtü, imge | “Ellerim kirlendi, mikrop kapacağım”, “Ocağı açık unuttum, ev yanacak” |
| Kompulsiyon | Obsesyonun anksiyetesini azaltmak için yapılan tekrarlayıcı davranış veya zihinsel eylem | 20 kez el yıkama, 10 kez ocak kontrolü, sayı sayma, dua tekrarı |
En Sık Görülen OKB Türleri
- Bulaşma/Kirlilik: Mikrop, hastalık korkusu → Aşırı yıkama, temizlik
- Kontrol Etme: Zarar verme korkusu → Kapı, ocak, priz kontrolü
- Simetri/Düzen: “Tam olmalı” hissi → Eşyaları düzenleme, sayma
- Zarar Verme: “Ya birine zarar verirsem?” → Bıçaktan uzak durma, zihinsel ritüel
- Dini/Cinsel: Küfür, günah, uygunsuz cinsel düşünce → Dua, tövbe tekrarı
3. OKB Döngüsü: Neden Kısır Döngüye Girer?
Maruz Bırakma ve Tepki Önleme terapisine göre OKB şöyle sürer:
ERP'ye Göre OKB Döngüsü
1. Obsesyon
“Elime mikrop bulaştı, hasta olacağım”
2. Anksiyete
Yoğun kaygı, mide bulantısı, çarpıntı
3. Kompulsiyon
30 dk el yıkama, dezenfektan
4. Geçici Rahatlama
Anksiyete düşer ama öğrenme: “Yıkamazsam felaket olur”
Kompulsiyon kısa vadede rahatlatır, uzun vadede OKB’yi besler. ERP bu döngüyü kırar.
4. Kanıta Dayalı Tedavi: OKB Nasıl Yenilir?
A. Maruz Bırakma ve Tepki Önleme – Altın Standart
2023 meta-analiz: ERP, OKB’de d = 1.31 çok büyük etki. Mantık: Korkulan duruma maruz kal + kompulsiyon yapma. Beyin “tehlike yok” öğrenir. 15-20 seans, %60-70 başarı.
B. Bilişsel Davranışçı Terapi
“Düşünce = Gerçek değil” çalışması. “Ya olursa” felaketleştirme sorgulanır. ERP ile birlikte uygulanır.
C. İlaç Tedavisi
Yüksek doz SSRI: Fluoksetin 60-80mg, Sertralin 200mg. Etki 8-12 haftada. Nüks önlemek için 1-2 yıl devam. İlaç + ERP en etkili kombinasyon.
5. SSS – OKB Hakkında 10 Soru
6. Kaynakça
Ulusal Kaynaklar:
1. Türkiye Psikiyatri Derneği. OKB Tanı ve Tedavi Kılavuzu. 2024.
2. Türk Psikologlar Derneği. OKB’de ERP Uygulamaları. 2023.
Uluslararası Kaynaklar:
1. American Psychiatric Association. DSM-5-TR. 2022.
2. International OCD Foundation. Expert Consensus Guidelines. 2023.
3. Öst LG, et al. Cognitive behavior therapy vs exposure and response prevention in OCD: A meta-analysis. Behav Res Ther. 2023;161:104246.
4. National Institute for Health and Care Excellence. Obsessive-compulsive disorder: NICE Guideline NG31. 2022.
Ömer Ferhat YALÇIN
Psikolog • Sinirbilim Araştırmacısı
Psikoloji alanında kanıta dayalı uygulamalar. 20 yıllık saha verisi ve meta-analiz çalışmaları. Talk&Smile Nöro-Regülasyon Merkezi Kurucusu.
Psikoloji Almanak: Tüm Ciltler ve Yazılar
Cilt 1: Temel Kavramlar
Cilt 2: Tanı Rehberi
Cilt 3: Terapi Modelleri
Cilt 4: İleri Teknikler
Cilt 5: Özel Alanlar
Cilt 6: Etik ve Kriz
Cilt 7: Toplum ve Gelecek
Cilt 8: Kendin Yap PDF Araçlar
- Kendi Kendine BDT Çalışma Kağıtları
- 5 Dakika Nefes Protokolleri
- Gottman İlişki Kontrol Listesi
- Çocuklar İçin Duygu Çarkı
- Vagus Siniri Egzersizleri
- EMDR Kendi Kendine Uygulama
- Uyku Günlüğü ve Kısıtlama
- Öfke Buzdağı Protokolü
- İlişki Bakım Takvimi
- Onaylı Meditasyon Metinleri
- İntihar Düşüncesi Kriz Planı
- Çocuklar İçin Duygu Kartları
- Cilt 8 PDF Merkezi
- 30 Gün İlişki Challenge
Görüşmeye katılın