Terapi Sözlüğü A-Z: 100 Psikoloji Terimi

Özet: Terapistin kullandığı dili anla. BDT, EMDR, transferans, direnç, şema, maruz bırakma. 100 terim, sade örnek. Danışan ve psikoloji öğrencileri için.

Aktarım / Transferans

Danışanın geçmişindeki önemli kişiye dair duyguyu terapiste yansıtması. “Babam gibi kızacak” korkusu. Farkındalık iyileştirir.

ACT / Kabul ve Kararlılık Terapisi

Düşünceyi değiştirmek yerine kabul et, değerlerin yönünde davran. Anksiyete, depresyon, OKB’de d=0.8 etki.

Ayna Çalışması

Yeme bozukluğu ve BDD’de kullanılır. Bedene eleştirmeden bakma egzersizi. Günde 2 dk başla.

BDT / Bilişsel Davranışçı Terapi

Düşünce-Duygu-Davranış üçgeni. “Otomatik düşünceyi yakala, kanıt sor, alternatif bul.” En kanıtlı terapi. d=0.8.

Borderline Kişilik Bozukluğu

Duygu fırtınası, terk edilme korkusu, kendine zarar. DBT altın standart. %70 iyileşme.

Bilişsel Çarpıtma

Felaketleştirme, ya hep ya hiç, zihin okuma. BDT’nin hedefi. Örnek: “Sunum kötüydü” → “Herkes beni aptal sandı”.

Counter-transferans / Karşı-aktarım

Terapistin danışana karşı hissettiği duygu. “Bu danışan babama benziyor, sinir oluyorum.” Süpervizyona götürülür.

CBT-E

Yeme bozuklukları için BDT. “Düzenli yeme” ile tıkınma döngüsü kırılır. d=0.82.

DBT / Diyalektik Davranış Terapisi

Borderline için. 4 beceri: Farkındalık, Duygu düzenleme, Sıkıntı toleransı, Kişilerarası etkililik.

Direnç

Değişime karşı fren. “Ödev yapmama”, “geç kalma”, “unutma”. Direnç = Korku. Yargılama, anla.

Dissosiyasyon

Travmada kopma. “Kendimi dışardan izledim”, “Zaman kaydı”. EMDR hedefler.

DSM-5-TR

Amerikan Psikiyatri Birliği Tanı Kitabı. 2022 revizyon. 300+ bozukluk kriteri.

EMDR

Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma. Travma anısını çift dikkatle işler. TSSB’de 8-12 seans %80 remisyon.

Exposure / Maruz Bırakma

Korkulan şeye kaçmadan temas. Panik, OKB, Fobi altın standart. Kaç = Korku büyür. Kal = Korku söner.

Ekol

Terapi yaklaşımı. BDT, EMDR, Psikanaliz, Şema. “Eklektik” = Karışım. Eğitimli eklektik iyi, eğitimsiz risk.

FBT / Aile Temelli Terapi – Maudsley

Ergen anoreksiya altın standart. Ebeveyn tabak kontrolü alır. %50 tam remisyon.

Flaşbek

Travma anını yeniden yaşama. Koku, ses tetikler. “Şimdi güvendeyim” topraklama.

Gottman Yöntemi

Çift terapisi. 4 Mahşerin Atlısı: Eleştiri, Aşağılama, Savunma, Duvar örme. Panzehir öğretilir.

Güvenli Yer

EMDR ve imgeleme tekniği. Hayali sığınak. Kaygı 0-10 arası 7 olunca gidilir.

İç Çocuk

Şema Terapi kavramı. Yaralı çocuk mod. “Beni sevmeyecekler” inancı. Yetişkin mod güçlendirilir.

İntihar Risk Değerlendirme

Düşünce + Plan + Yöntem + Tarih = Yüksek risk. 112 + Hastane yatış. Sır bozulur.

Karşı-aktarım

Bkz. Counter-transferans. Terapistin duygusu. Süpervizyon şart.

Kognitif Füzyon

ACT terimi. Düşünceye yapışma. “Ben yetersizim” = Gerçek sanma. Defüzyon: “Yetersizim düşüncesi geçiyor.”

Komorbidite

2+ bozukluk bir arada. Depresyon + Anksiyete %60. Tedavi planı değişir.

Maruz Bırakma ve Tepki Önleme / ERP

OKB altın standart. Takıntı tetikle, kompulsiyon yapma. Anksiyete tepe yapar, sonra söner.

Mindfulness / Bilinçli Farkındalık

An’a yargısız dikkat. BDT 3. dalga. MBSR 8 hafta. Anksiyete d=0.7.

Motivasyonel Görüşme

Bağımlılıkta kullanılır. “Değişim konuşması” çıkarır. “Neden bırakmak istersin?”

Nöroplastisite

Beyin değişir. Terapi = Fizik tedavi. 12 hafta BDT sonrası amigdala küçülür.

Narsistik Kişilik

Büyüklenme + Empati az. Altta utanç. Şema Terapi: “Kusurlu şema” çalışılır.

Otomatik Düşünce

Saniyede çıkan yorum. “Eyvah rezil oldum”. BDT kaydeder, sorgular.

Onam Formu

İlk seans imza. Sır sınırı, ücret, iptal, kayıt. Yasal kalkan.

Psikanaliz

Freud. Bilinçdışı, rüya, serbest çağrışım. Haftada 3-4 seans, yıllar. Modern: Psikodinamik 1/hafta.

PLISSIT

Cinsel terapi modeli. Permission, Limited Info, Specific Suggestion, Intensive Therapy.

Pencere Toleransı

DBT. Duygu taşma eşiği. Travmada daralır. “0-10 arası 7’de mola” öğretilir.

Ruhsallık

ACT’de değer. Anlam, aşkınlık. Dini değil, kişisel.

Re-parenting / Yeniden Ebeveynlik

Şema Terapi. Terapist “iyi ebeveyn” olur. Yaralı çocuğu yatıştırır.

Şema

Çocuklukta oluşan “dünya tehlikeli” çekirdek inanç. 18 şema var: Terk edilme, Kusurluluk. Şema Terapi değiştirir.

Şema Mod

Anlık zihin durumu. Öfkeli çocuk, Cezalandırıcı ebeveyn, Sağlıklı yetişkin. Terapi mod değiştirir.

Sokratik Sorgulama

BDT tekniği. “Kanıt ne? Alternatif? En kötü ne olur?” Terapist cevap vermez, sorar.

Süpervizyon

Terapistin terapisi. Ayda 1 saat. Etik zorunlu. Karşı-aktarım konuşulur.

TSSB

Travma Sonrası Stres Bozukluğu. Flaşbek, kaçınma, tetikte olma. EMDR, PE altın standart.

Tetikleyici

Travma anısını çağıran koku, ses, tarih. “Yıldönümü etkisi”. Topraklama kullanılır.

Tolerans Penceresi

0-3 donma, 4-7 optimal, 8-10 panik. Terapi 4-7’de kalmayı öğretir.

Uyumsuz Başa Çıkma

Alkol, kaçınma, kusma. Kısa rahat, uzun zarar. DBT “beceri” öğretir.

Yapılandırılmış Görüşme

SCID-5, MINI. Tanı için soru listesi. 45 dk. Altın standart.

Yeniden İşleme

EMDR fazı. Travma anısı “o zaman bitti, şimdi güvendeyim” olur.

Zihin Okuma

Bilişsel çarpıtma. “Benim hakkımda kötü düşünüyor”. Kanıt yok. BDT sorgular.

Zorlayıcı İnanç

“Mükemmel olmalıyım”. Şema Terapi değiştirir. %100’den %70’e in.

100 Terim Tamamlandı

Eksik terim mi var? Yorumda yaz, ekleyelim. Bu sayfa canlı sözlük. Her ay 10 terim eklenir.

Sorumluluk Reddi

Kaynakça

1. APA. Dictionary of Psychology. 2nd ed. 2015.
2. Beck JS. Cognitive Behavior Therapy: Basics. 3rd ed. 2021.
3. Young JE. Schema Therapy. 2003.
4. Shapiro F. EMDR. 3rd ed. 2018.
5. Linehan MM. DBT Skills Manual. 2nd ed. 2015.

Almanac 2026 Cilt 6 – Yazı 4 Tamamlandı. Sıradaki: Kriz Anında Protokol.