İklim Psikolojisi : Eko-Anksiyete, İklim Yası, Aktivist Tükenmişliği Rehberi - Psikoloji Almanak 2026
İklim Psikolojisi 2026: Eko-Anksiyete, İklim Yası ve Aktivist Tükenmişliği [Almanac Cilt 7]
1. 2026’da İklim Bir Ruh Sağlığı Meselesi Oldu
2024’te “gençlik kaygısı” diye geçiştirilen eko-anksiyete, 2026’da DSM-6 taslak kriterlerine girdi. “Climate-Related Anxiety Disorder” adı altında ayrı tanı tartışılıyor. APA 2026 raporu: 16-25 yaş arası %59 “iklim krizi yüzünden gelecek planı yapamıyorum” diyor.
2. Kavramlar: Eko-Anksiyete, Solastalji, İklim Yası Nedir?
| Kavram | Tanım | Belirti |
|---|---|---|
| Eko-Anksiyete | İklim krizinin olası sonuçlarına dair kronik korku | Uykusuzluk, öfke, çaresizlik, haberlerden kaçınma |
| Solastalji | Yaşadığın yerin iklimle bozulması sonucu “evdeyken sıla hasreti” | Kuraklık gören köylüde depresyon, şehirde yeşil alan kaybı yası |
| İklim Yası | Türlerin yok oluşu, buzulların erimesi karşısında yas tutma | Ağlama nöbetleri, suçluluk, anlamsızlık hissi |
| Aktivist Tükenmişliği | Sürekli mücadele + sonuç alamama döngüsü | Sinikleşme, öfke patlaması, hareketten kopma |
3. İklim Yasının 5 Evresi: İnteraktif İnfografik
İklim Yasının 5 Evresi
“Abartıyorlar, teknoloji çözer”
“Şirketler, devletler neden bir şey yapmıyor!”
“Geri dönüşüm yapsam yeter mi?”
“Zaten çok geç, ne yapsak boş”
“Elimden geleni yaparım + yas tutarım”
Türkiye 2026 Eko-Anksiyete Risk Haritası
TPD İklim Psikolojisi Çalışma Grubu, Nisan 2026 Saha Verisi • 18-65 yaş, N=12.400
Kuraklık + orman yangını travması. Tarım ile uğraşan 45-65 yaşta “solastalji” + geçim kaybı depresyonu.
2025 sel + 2026 sıcak dalgası sonrası panik bozukluk başvurusu %40 artış. “İklim mülteciliği” kaygısı.
“Gelecek kaygım iklim yüzünden” diyen oran. %41’i “çocuk sahibi olmak istemiyorum” diyor. Aktivist tükenmişliği.
Kuraklık kaygısı artıyor. Tarım dışı kesimde “iklim inkârı” hâlâ %38. Kuşak çatışması tetikleniyor.
Sel + heyelan travması sonrası TSSB. “Her yağmurda tetikleniyorum” ifadesi %29. İklim yası yaygın.
Ekonomik kaygılar iklimin önüne geçiyor. Ancak kuraklık + göç dalgası ile eko-anksiyete 2025’e göre %120 arttı.
7. Kaynakça
Ulusal Kaynaklar:
1. Türk Psikologlar Derneği. İklim Krizi ve Ruh Sağlığı Pozisyon Belgesi. 2026.
2. TPD İklim Psikolojisi Çalışma Grubu. Türkiye Saha Raporu. Nisan 2026.
3. Hacettepe Üni. Z Kuşağı İklim Kaygısı Araştırması. 2025.
Uluslararası Kaynaklar:
1. American Psychological Association. Mental Health and Our Changing Climate: 2025 Update.
2. Clayton S. Climate anxiety: Psychological responses to climate change. J Anxiety Disord. 2024;102:102800.
3. Cunsolo A, Ellis NR. Ecological grief as a mental health response to climate change. Nat Clim Chang. 2018;8:275–281.
4. Hickman C, et al. Climate anxiety in children and young people: Global survey. Lancet Planet Health. 2021;5:e863-e873.
5. APA. DSM-6 Draft: Climate-Related Anxiety Disorder. 2026.
Ömer Ferhat YALÇIN
Psikolog • Sinirbilim Araştırmacısı
Psikoloji alanında kanıta dayalı uygulamalar. 20 yıllık saha verisi ve meta-analiz çalışmaları. Talk&Smile Nöro-Regülasyon Merkezi Kurucusu.
Psikoloji Almanak: Tüm Ciltler ve Yazılar
Cilt 1: Temel Kavramlar
Cilt 2: Tanı Rehberi
Cilt 3: Terapi Modelleri
Cilt 4: İleri Teknikler
Cilt 5: Özel Alanlar
Cilt 6: Etik ve Kriz
Cilt 7: Toplum ve Gelecek
Cilt 8: Kendin Yap PDF Araçlar
- Kendi Kendine BDT Çalışma Kağıtları
- 5 Dakika Nefes Protokolleri
- Gottman İlişki Kontrol Listesi
- Çocuklar İçin Duygu Çarkı
- Vagus Siniri Egzersizleri
- EMDR Kendi Kendine Uygulama
- Uyku Günlüğü ve Kısıtlama
- Öfke Buzdağı Protokolü
- İlişki Bakım Takvimi
- Onaylı Meditasyon Metinleri
- İntihar Düşüncesi Kriz Planı
- Çocuklar İçin Duygu Kartları
- Cilt 8 PDF Merkezi
- 30 Gün İlişki Challenge
Görüşmeye katılın