Psikoloji Destek Merkezi Ψ ψ 𝜓

Psikoloji Almanak - 2026 Yayında - Ücretsiz İncele -
Ana Sayfa
jeffrey young

Şema Terapi: Nedir, 18 Uyumsuz Şema, Mod Terapi ve Çocukluk İhtiyaçları [Almanac 2026]

Şema Terapi nedir? 18 erken dönem uyumsuz şema. Kopuk Korungan, Öfkeli Çocuk modları. BDT + Psikodinamik sentezi. Kişilik bozukluğu tedavisi.

Şema Terapi: Nedir, 18 Uyumsuz Şema, Mod Terapi ve Çocukluk İhtiyaçları [Almanac 2026]

İnceleme Türü: Terapi ekolü rehberi + Meta-analiz
Son Güncelleme: 26 Mayıs 2026
Kategori: Terapi Ekolü Almanak Cilt 3
Şema Terapi: Nedir, 18 Uyumsuz Şema, Mod Terapi ve Çocukluk İhtiyaçları

1. Şema Terapi Nedir? BDT’nin “Derin Versiyonu”

Şema Terapi, Jeffrey Young tarafından 1990’larda geliştirilen, BDT + Psikodinamik + Gestalt + Bağlanma teorisinin sentezidir. BDT “şimdi ve burada” otomatik düşünceye odaklanır. Şema Terapi sorar: “Bu düşünce nereden geliyor? Hangi çocukluk ihtiyacı karşılanmadı?”

Temel Varsayım: Erken dönemde 5 temel ihtiyaç karşılanmazsa → 18 Uyumsuz Şema oluşur → Yetişkinlikte “Mod” olarak tetiklenir → Kişilik bozukluğu, kronik depresyon, ilişki sorunu çıkar.

2. 5 Temel İhtiyaç ve 18 Erken Dönem Uyumsuz Şema

Alan Karşılanmayan İhtiyaç Şemalar
1. Kopukluk/Reddedilme Güvenli bağlanma, kabul 1.Terk edilme 2.Güvensizlik 3.Duygusal Yoksunluk 4.Kusurluluk 5.Sosyal İzolasyon
2. Zedelenmiş Özerklik Özerklik, yeterlilik 6.Bağımlılık 7.Dayanişsizlik 8.Yapışıklık 9.Başarısızlık
3. Zedelenmiş Sınırlar Gerçekçi sınırlar, öz-denetim 10.Haklılık 11.Yetersiz Öz-denetim
4. Başkalarına Yönelimlilik İhtiyaç/kendini ifade 12.Boyun Eğicilik 13.Fedakârlık 14.Onay Arayıcılık
5. Aşırı Tetikte Olma Kendiliğindenlik, oyun 15.Karamsarlık 16.Duyguları Bastırma 17.Katı Standartlar 18.Cezalandırıcılık

3. Şema Mod Nedir? “İçimizdeki Karakterler”

Mod = Belirli anda aktif olan şema + baş etme tepkisi. Kişi gün içinde moddan moda geçer. Terapi, “Sağlıklı Yetişkin” modunu güçlendirir.

Şema Terapi Mod Haritası

👶 Çocuk Modları

İncinmiş: Terk, üzüntü
Öfkeli: İsyan, patlama
Dürtüsel: Anlık haz
Mutlu: Oyun, sevgi

🛡️ Baş Etme Modları

Kopuk Korungan: Uyuşma, madde
Teslimci: Boyun eğme
Aşırı Telafi: Grandiyöz, kontrol

👨‍👩‍👧 İşlevsiz Ebeveyn

Cezalandırıcı: “Aptalsın”
Talepkâr: “Mükemmel ol”
İç sesler

🧑 Sağlıklı Yetişkin Modu – Terapinin Hedefi

İncinmiş çocuğu yatıştırır, Öfkeli çocuğa sınır koyar, Cezalandırıcı ebeveyni susturur. Gerçekçi, şefkatli, sınır koyabilen. “Kaptan köşkü”.

4. Şema Terapi Teknikleri: Sadece Konuşmak Değil

A. Sınırlı Yeniden Ebeveynlik

Terapist, danışanın karşılanmayan ihtiyacını seans içinde kısmen karşılar. “Güvenli bağlanma” deneyimi yaşatır. “Yanındayım, değerlisin.”

B. İmgeleme ile Yeniden Senaryolaştırma

Travmatik çocukluk anısı imgelemede canlandırılır. Sağlıklı Yetişkin moda girip İncinmiş Çocuğu korur. “Odaya giriyorum, çocuğu kucağıma alıyorum.” Beyin yeni anı kodlar.

C. Sandalye Tekniği

Cezalandırıcı Ebeveyn vs İncinmiş Çocuk. Danışan sandalyeler arası geçer. Terapist Sağlıklı Yetişkin’i modelller. Mod diyaloğu.

D. Mod Günlüğü

Gün içinde hangi moddayım? Tetikleyici neydi? Sağlıklı Yetişkin ne derdi? Ev ödevi. Farkındalık + beceri.

5. Hangi Sorunlarda Etkili? Kanıt Düzeyi

Bozukluk Etki Büyüklüğü Not
Borderline KBd = 1.24 çok büyükAltın standart. 3 yıl terapi.
Narsisistik KBd = 0.92 büyükHaklılık şeması hedef.
OKKBd = 0.85 büyükKatı Standartlar şeması.
Kronik Depresyond = 0.78 büyükBDT’den üstün. 2 yıl+
Yeme Bozukluğud = 0.69 orta-büyükDuygusal Yoksunluk şeması.
Çift Sorunlarıd = 0.81 büyükŞema uyumu çalışılır.
BDT vs Şema: BDT = “Bugünkü yangın.” Şema = “Yangın alarmı neden sürekli çalıyor?” Kronik, dirençli, kişilik düzeyinde sorun varsa Şema Terapi. 6 ay BDT denendi, işe yaramadıysa Şema’ya geç.

6. SSS – Şema Terapi Hakkında 10 Soru

S1: Şema Terapi kaç yıl sürer? Borderline KB: 2-3 yıl, haftada 1-2. Kronik depresyon: 1-2 yıl. Kısa değil. Ama kişilik değişimi hedefler. BDT 20 seans, Şema 80 seans.
S2: Şemamı nasıl bulurum? Young Şema Ölçeği YSQ-S3: 90 soru. Online testler fikir verir ama tanı değil. Sertifikalı terapist yorumlamalı. 18 şemadan genelde 3-5’i baskın.
S3: “Kopuk Korungan” ne demek? Baş etme modu. Acı verici duygu gelince uyuşma, dizi, alkol, işkoliklik, ekran. “Hissetmiyorum.” İncinmiş Çocuk’u korur ama hayatı dondurur.
S4: Şema değişir mi, yok olur mu? Şema silinmez ama gücü azalır. Tetiklenince %90’dan %20’ye düşer. Sağlıklı Yetişkin devreye girer. “Eski yara izi” gibi kalır, acıtmaz.
S5: Terapist “ebeveyn” olursa bağlanma olmaz mı? “Sınırlı” yeniden ebeveynlik. Seans dışı görüşme yok, sınır korunur. Amaç: Güvenli bağlanma modelini içselleştirip terapiyi bitirmek. Bağımlılık değil.
S6: İmgeleme tehlikeli mi, travma tetikler mi? Hazırlık yapılmadan girilmez. İlk 5-10 seans “Güvenli Yer” kurulur. Danışan hazırsa, kontrollü dozda. Dissosiyasyon varsa önce stabilizasyon.
S7: Narsisistik kişiye Şema Terapi olur mu? Evet. Narsisizm = Aşırı Telafi modu + Kusurluluk şeması. “Özelim” grandiyözitesi, alttaki “beş para etmez” çocuğu örter. Şema Terapi çekirdeğe iner.
S8: Eşimle aynı şema varsa ne olur? “Şema kimyası.” Terk edilme + Terk edilme = Yapışık çift. Narsisizm + Boyun Eğicilik = İstismar döngüsü. Çift Şema Terapisi şema uyumunu çalışır.
S9: BDT’den farkı ne, hangisi bana uygun? Akut panik atak, sınav anksiyetesi: BDT 12 seans. Çocukluktan gelen “Ben sevilmeye layık değilim”, 3 evlilik bitmiş: Şema Terapi. Süre + derinlik farkı.
S10: Şema Terapi eğitimi nasıl anlaşılır? ISST – International Society of Schema Therapy sertifikası. 3 düzey eğitim + süpervizyon + vaka sunumu. “Şema çalışıyorum” diyen her terapist sertifikalı değil. Sor.
Sorumluluk Reddi: Bu içerik yalnızca bilgilendirme ve psiko-eğitim amaçlıdır. Tanı koyma, tedavi planlama veya tıbbi tavsiye yerine geçmez. Şema Terapi, ISST sertifikalı bir terapist tarafından uygulanmalıdır. Kişilik bozukluğu, disosiyasyon, aktif madde kullanımı varsa önce stabilizasyon gerekir. Ruhsal yakınmalarınız için lisanslı bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.

7. Kaynakça

Uluslararası Kaynaklar:
1. Young JE, Klosko JS, Weishaar ME. Schema Therapy: A Practitioner's Guide. 2nd Ed. 2020.
2. Arntz A, Jacob G. Schema Therapy in Practice. 2017.
3. Jacob GA, Arntz A. Schema Therapy for Borderline Personality Disorder: A Comprehensive Meta-Analysis. Clin Psychol Rev. 2023;99:102244.
4. ISST – International Society of Schema Therapy. Training and Certification Standards. 2024.

Uzman Psikolog Ömer Ferhat YALÇIN

Ömer Ferhat YALÇIN

Psikolog • Sinirbilim Araştırmacısı

Psikoloji alanında kanıta dayalı uygulamalar. 20 yıllık saha verisi ve meta-analiz çalışmaları. Talk&Smile Nöro-Regülasyon Merkezi Kurucusu.

Ankara Uzman Psikolog Uluslararası Psikologlar Derneği Meta-Analiz Araştırmaları
Ön Görüşme Randevusu Klinik Yaklaşımım

Terapi Ekolü Almanak Cilt 3: BDT | EMDR | Şema | ACT | Psikodinamik | Aile-Çift

Psikoloji Almanak: Tüm Ciltler ve Yazılar

Merak ettiğin konuya tek tıkla ulaş. Ciltlere tıkla, yazıları gör.

Cilt 1: Temel Kavramlar
  1. Uzman Psikolog vs Klinik Psikolog vs Psikiyatrist
  2. Psikolojinin Alt Dalları Nelerdir?
  3. Psikoterapi Nedir, Türleri, Etik İlkeler
  4. Ruh Sağlığı Meslekleri
Cilt 2: Tanı Rehberi
  1. Major Depresif Bozukluk
  2. Anksiyete Bozuklukları, Panik Atak
  3. Obsesif Kompulsif Bozukluk
  4. Travma Sonrası Stres Bozukluğu
  5. Bipolar Bozukluk: Mani, Hipomani
  6. Şizofreni Spektrumu
Cilt 3: Terapi Modelleri
  1. Bilişsel Davranışçı Terapi
  2. EMDR Terapi Nedir, Nasıl Çalışır?
  3. Şema Terapi: 18 Uyumsuz Şema
  4. ACT Terapi: Kabul ve Kararlılık
  5. Psikodinamik Terapi
  6. Aile ve Çift Terapisi
Cilt 4: İleri Teknikler
  1. Mindfulness Temelli Terapiler
  2. DBT Terapi: Diyalektik Davranış
  3. CFT Terapi: Şefkat Odaklı
  4. Nörofeedback Nedir?
  5. Sanat Terapisi: Müzik, Dans, Hareket
  6. Psikiyatrik İlaçlar Rehberi
Cilt 5: Özel Alanlar
  1. Gottman Çift Terapisi: 4 Atlı
  2. Çocuk/Ergen Terapisi: Oyun Terapisi
  3. Bağımlılık Tedavisi
  4. Uyku Bozuklukları: İnsomnia, CBT-I
  5. Yeme Bozuklukları
  6. Nöroçeşitlilik: DEHB, Otizm
Cilt 6: Etik ve Kriz
  1. Travma ve TSSB: EMDR, PE
  2. Terapi Etiği: Sınır İhlali, Mahremiyet
  3. Psikolog Nasıl Seçilir: 5 Kırmızı Bayrak
  4. Terapi Sözlüğü A-Z: 100 Terim
  5. Kriz Anında: İntihar, Panik, Güvenlik Planı
  6. Psikoloji Mitleri: Bilimle Çürütme
Cilt 7: Toplum ve Gelecek
  1. Dijital Ruh Sağlığı 2026
  2. İklim Psikolojisi: Eko-Anksiyete
  3. İş Psikolojisi: 4 Gün Çalışma
  4. Göç ve Kolektif Travma
  5. Yapay Zeka ve Bilinç: AI Terapist
  6. Pozitif Psikoloji 3.0
Cilt 8: Kendin Yap PDF Araçlar
  1. Kendi Kendine BDT Çalışma Kağıtları
  2. 5 Dakika Nefes Protokolleri
  3. Gottman İlişki Kontrol Listesi
  4. Çocuklar İçin Duygu Çarkı
  5. Vagus Siniri Egzersizleri
  6. EMDR Kendi Kendine Uygulama
  7. Uyku Günlüğü ve Kısıtlama
  8. Öfke Buzdağı Protokolü
  9. İlişki Bakım Takvimi
  10. Onaylı Meditasyon Metinleri
  11. İntihar Düşüncesi Kriz Planı
  12. Çocuklar İçin Duygu Kartları
  13. Cilt 8 PDF Merkezi
  14. 30 Gün İlişki Challenge
Cilt 9: Tanı ve DSM
  1. Travma Nedir: DSM-5 Tanı Kriterleri
-->