Psikoloji Destek Merkezi Ψ ψ 𝜓

Psikoloji Almanak - 2026 Yayında - Ücretsiz İncele -
Ana Sayfa
emdr terapi

Travma Sonrası Stres Bozukluğu: Belirtiler, Tanı ve EMDR ile Tedavi [Almanac 2026]

TSSB nedir, belirtileri neler? Yeniden yaşama, kaçınma, aşırı uyarılma. EMDR ve Travma Odaklı BDT ile tedavi. Bilimsel rehber + SSS. Almanac 2026.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu: Belirtiler, Tanı ve EMDR ile Tedavi [Almanac 2026]

İnceleme Türü: Klinik rehber + Meta-analiz
Son Güncelleme: 26 Mayıs 2026
Kategori: Klinik Bozukluklar Almanak Cilt 2
Travma Sonrası Stres Bozukluğu: Belirtiler, Tanı

1. Travma Nedir? Her Zorlayıcı Olay TSSB Yapar mı?

Travma, kişinin fiziksel veya duygusal bütünlüğüne yönelik gerçek bir tehdit, ölüm, ciddi yaralanma veya cinsel şiddet deneyimidir. Ancak her travmatik olay Travma Sonrası Stres Bozukluğu yaratmaz. Travma yaşayanların %80’i doğal iyileşme gösterir. %20’sinde TSSB gelişir.

Önemli: DSM-5-TR’ye göre TSSB tanısı için kişi olayı bizzat yaşamalı, tanık olmalı, yakın birinin başına geldiğini öğrenmeli veya mesleği gereği travma detaylarına tekrarlayıcı şekilde maruz kalmalıdır. TV’den izlemek TSSB yapmaz.

2. DSM-5-TR TSSB Tanı Kriterleri: 4 Küme Belirti

Tanı için A-H kriterlerinin tümü karşılanmalı ve belirtiler 1 aydan uzun sürmelidir:

Küme Belirti Örnekleri Gereken Sayı
B. Yeniden Yaşama İstem dışı anılar, kabuslar, flashback, tetikleyiciyle yoğun sıkıntı En az 1
C. Kaçınma Travmayı hatırlatan düşünce, duygu, kişi, yer, etkinlikten kaçınma En az 1
D. Biliş ve Duyguda Olumsuz Değişim Olayı hatırlayamama, kendine/dünyaya olumsuz inançlar, suçluluk, ilgi kaybı, yabancılaşma En az 2
E. Aşırı Uyarılma İrritabilite, kendine zarar verme, aşırı tetikte olma, irkilme, konsantrasyon/uyku sorunu En az 2

3. Tolerans Penceresi: Travma Sinir Sistemini Nasıl Bozar?

Travma, otonom sinir sistemini “tolerans penceresi” dışına iter. Kişi ya hiper-uyarılma ya hipo-uyarılmadadır.

Tolerans Penceresi Modeli

HİPER-UYARILMA
Panik, öfke, tetikte olma, uyuyamama
TOLERANS PENCERESİ
Sakin, odaklı, esnek, sosyal
HİPO-UYARILMA
Donma, uyuşma, boşluk, kopukluk
Hiper-uyarılma: Savaş/kaç tepkisi. Sempatik sistem aktif.
Pencere İçi: Prefrontal korteks online. Terapi burada işler.
Hipo-uyarılma: Donma/çökme tepkisi. Dorsal vagus aktif.

TSSB’de kişi sürekli hiper veya hipo-uyarılmadadır. Terapi, pencereyi genişletmeyi hedefler.

4. Kanıta Dayalı Tedavi: EMDR ve Travma Odaklı BDT

A. EMDR – Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma

2024 meta-analiz: EMDR, TSSB’de d = 1.01 çok büyük etki. Çift yönlü uyarım ile travma anısı işlemlenir. 6-12 seans. WHO ve NICE 1. basamak önerir.

B. Travma Odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi

Maruz bırakma + bilişsel yeniden yapılandırma. “Dünya güvensiz” inancı test edilir. d = 0.89 büyük etki. 12-16 seans.

C. İlaç Tedavisi

SSRI: Sertralin, Paroksetin FDA onaylı. Tek başına terapi kadar etkili değil. Terapi + ilaç kombine edilebilir. Benzodiazepinler önerilmez, kaçınma pekiştirir.

Kanıtsız Yöntemler: Telkin, hipnoz, bilinçaltı temizliği, aile dizimi TSSB’de etkisizdir. Travmayı deşmek yerine işlemlemek gerekir. Yanlış yöntem yeniden travmatize eder.

5. SSS – TSSB Hakkında 10 Soru

S1: Her travma TSSB yapar mı? Hayır. Travma yaşayanların %80’i 3 ay içinde doğal iyileşir. TSSB gelişme riski: Tecavüz %50, savaş %30, trafik kazası %10. Sosyal destek koruyucudur.
S2: EMDR nasıl çalışır, hipnoz mu? Hayır. EMDR hipnoz değil. Danışan uyanık. Çift yönlü göz hareketi/işitsel/dokunsal uyarım ile travma anısı “donmuş” halden çıkıp işlenir. Beyin REM uykusu benzeri süreç yaşar.
S3: Flashback nedir, halüsinasyon mu? Flashback, travmayı sanki yeniden yaşıyor gibi hissetme. Halüsinasyon değil. Kişi o anın içinde gibi kokuları duyar, görüntüleri görür. 1-2 dk sürer. Topraklama tekniği bitirir.
S4: TSSB ne kadar sürer, geçer mi? Tedavisiz %30 kronikleşir. EMDR/Travma Odaklı BDT ile %80 tam iyileşme. Ortalama 3-6 ay terapi. Erken müdahale nüks riskini %70 azaltır.
S5: Travmayı anlatmak zorunda mıyım? EMDR’de detay anlatmak şart değil. “Hedef anı” belirlenir, duygu-bedensel his çalışılır. BDT’de anlatım gerekir. Danışan hazır değilse zorlanmaz.
S6: İkinci el travma nedir? Mesleği gereği travma detaylarına maruz kalanlar: Polis, itfaiye, gazeteci, terapist. TSSB kriterlerini karşılayabilir. “Merhamet yorgunluğu” farklıdır.
S7: Çocukluk travması yetişkini etkiler mi? Evet. Kompleks TSSB: Duygu düzenleme, ilişki, benlik algısı bozulur. 3-5 yıl süren fazlı terapi gerekir. EMDR + Şema Terapi kullanılır.
S8: TSSB’li birine nasıl davranmalıyım? 1. Tetikleyicileri öğren, saygı göster 2. “Unut gitsin” deme 3. Panik anında “Güvendesin, buradayım” de 4. Terapiye gitmesi için cesaretlendir. Suçlama.
S9: Topraklama tekniği nedir? 5-4-3-2-1: 5 gördüğün, 4 dokunduğun, 3 duyduğun, 2 kokladığın, 1 tattığın şey say. Beyni “şimdi ve burada”ya getirir. Flashback’i bitirir.
S10: TSSB ile borderline farkı nedir? TSSB: Belirli travma sonrası başlar. Borderline: Kişilik örüntüsü, terk edilme korkusu, kimlik bocalaması ön planda. Komorbid olabilir. Ayırıcı tanıyı uzman yapar.
Sorumluluk Reddi: Bu içerik yalnızca bilgilendirme ve psiko-eğitim amaçlıdır. Tanı koyma, tedavi planlama veya tıbbi tavsiye yerine geçmez. İntihar düşünceniz, kendinize/başkasına zarar verme planınız varsa hemen 112’yi arayın. TSSB belirtileriniz varsa EMDR sertifikalı bir klinik psikolog veya psikiyatriste başvurunuz.

6. Kaynakça

Ulusal Kaynaklar:
1. Türkiye Psikiyatri Derneği. Travma ve TSSB Bilgilendirme Rehberi. 2024.
2. EMDR Türkiye Derneği. EMDR Klinik Uygulama Kılavuzu. 2023.

Uluslararası Kaynaklar:
1. American Psychiatric Association. DSM-5-TR. 2022.
2. World Health Organization. Guidelines for the management of conditions specifically related to stress. 2023.
3. Shapiro F. Eye Movement Desensitization and Reprocessing: Basic Principles. 3rd Ed. 2018.
4. National Institute for Health and Care Excellence. Post-traumatic stress disorder: NICE Guideline NG116. 2023.
5. Lewis C, et al. Psychological therapies for post-traumatic stress disorder in adults: systematic review and meta-analysis. Eur J Psychotraumatol. 2024;15(1):2299239.

Uzman Psikolog Ömer Ferhat YALÇIN

Ömer Ferhat YALÇIN

Psikolog • Sinirbilim Araştırmacısı

Psikoloji alanında kanıta dayalı uygulamalar. 20 yıllık saha verisi ve meta-analiz çalışmaları. Talk&Smile Nöro-Regülasyon Merkezi Kurucusu.

Ankara Uzman Psikolog Uluslararası Psikologlar Derneği Meta-Analiz Araştırmaları
Ön Görüşme Randevusu Klinik Yaklaşımım

Psikoloji Almanak: Tüm Ciltler ve Yazılar

Merak ettiğin konuya tek tıkla ulaş. Ciltlere tıkla, yazıları gör.

Cilt 1: Temel Kavramlar
  1. Uzman Psikolog vs Klinik Psikolog vs Psikiyatrist
  2. Psikolojinin Alt Dalları Nelerdir?
  3. Psikoterapi Nedir, Türleri, Etik İlkeler
  4. Ruh Sağlığı Meslekleri
Cilt 2: Tanı Rehberi
  1. Major Depresif Bozukluk
  2. Anksiyete Bozuklukları, Panik Atak
  3. Obsesif Kompulsif Bozukluk
  4. Travma Sonrası Stres Bozukluğu
  5. Bipolar Bozukluk: Mani, Hipomani
  6. Şizofreni Spektrumu
Cilt 3: Terapi Modelleri
  1. Bilişsel Davranışçı Terapi
  2. EMDR Terapi Nedir, Nasıl Çalışır?
  3. Şema Terapi: 18 Uyumsuz Şema
  4. ACT Terapi: Kabul ve Kararlılık
  5. Psikodinamik Terapi
  6. Aile ve Çift Terapisi
Cilt 4: İleri Teknikler
  1. Mindfulness Temelli Terapiler
  2. DBT Terapi: Diyalektik Davranış
  3. CFT Terapi: Şefkat Odaklı
  4. Nörofeedback Nedir?
  5. Sanat Terapisi: Müzik, Dans, Hareket
  6. Psikiyatrik İlaçlar Rehberi
Cilt 5: Özel Alanlar
  1. Gottman Çift Terapisi: 4 Atlı
  2. Çocuk/Ergen Terapisi: Oyun Terapisi
  3. Bağımlılık Tedavisi
  4. Uyku Bozuklukları: İnsomnia, CBT-I
  5. Yeme Bozuklukları
  6. Nöroçeşitlilik: DEHB, Otizm
Cilt 6: Etik ve Kriz
  1. Travma ve TSSB: EMDR, PE
  2. Terapi Etiği: Sınır İhlali, Mahremiyet
  3. Psikolog Nasıl Seçilir: 5 Kırmızı Bayrak
  4. Terapi Sözlüğü A-Z: 100 Terim
  5. Kriz Anında: İntihar, Panik, Güvenlik Planı
  6. Psikoloji Mitleri: Bilimle Çürütme
Cilt 7: Toplum ve Gelecek
  1. Dijital Ruh Sağlığı 2026
  2. İklim Psikolojisi: Eko-Anksiyete
  3. İş Psikolojisi: 4 Gün Çalışma
  4. Göç ve Kolektif Travma
  5. Yapay Zeka ve Bilinç: AI Terapist
  6. Pozitif Psikoloji 3.0
Cilt 8: Kendin Yap PDF Araçlar
  1. Kendi Kendine BDT Çalışma Kağıtları
  2. 5 Dakika Nefes Protokolleri
  3. Gottman İlişki Kontrol Listesi
  4. Çocuklar İçin Duygu Çarkı
  5. Vagus Siniri Egzersizleri
  6. EMDR Kendi Kendine Uygulama
  7. Uyku Günlüğü ve Kısıtlama
  8. Öfke Buzdağı Protokolü
  9. İlişki Bakım Takvimi
  10. Onaylı Meditasyon Metinleri
  11. İntihar Düşüncesi Kriz Planı
  12. Çocuklar İçin Duygu Kartları
  13. Cilt 8 PDF Merkezi
  14. 30 Gün İlişki Challenge
Cilt 9: Tanı ve DSM
  1. Travma Nedir: DSM-5 Tanı Kriterleri
-->